یکی از دستاورد های ارزشمند ارزشیابی کیفی توصیفی امکان بهره گیری از انواع ابزار های ارزشیابی برای شناخت بهتر، دقیق تر و سنجیده تر میزان پیشرفت دانش آموز است. با بهره گیری از این ابزار ها می توان در جهت اصلاح و بهبود فرایند یادگیری دانش آموزان و شناخت دقیق تر میزان یادگیری های مادام الامر به یقین و اطمینان رسید.
یکی از نکاتی که در استفاده از انواع ابزار های ارزشیابی می بایست مورد توجه همکاران محترم قرار گیرد این نکته است که چه زمانی از چه ابزاری و با چه هدفی استفاده نمود . چرا که هر کدام از ابزار های که قرار است مورد استفاده قرار گیرد به نوبه خود دارای اعتبار و ارزش خاصی است و هر یک مکن است اثر بخشی آن در فرایند آموزش از دیگری برتری داشته باشد. بنابر این هر کدام از ابزار های که معرفی می گردد از درجه اعتبار و ارزشی خاصی در جایگاه خود برخوردارند. بنابراین معلم به عنوان مهندس یادگیری باید این مهارت را داشته باشد که انتخاب درستی در نوع ابزاری که می خواهد بکار گیرد داشته باشد . و پس از انتخاب ،هدف از استفاده از این ابزار و چگونگی کار با آن را بداند. برای آشنایی مختصر با انواع ابزار های ارزشیابی توصیفیادامه مطالب را حتماً ببینید
پرسیدن
ï«پرسش و پاسخ » یکی از روشهای تدریس است. به لحاظ تاریخی به سقراط برمی گردد
ï یک حلقه بازخورد مستمر است. منجر به ارزشیابی مستمر و پیوسته می شود
ï با پرسش های مستمر کلاسی ( سنتی ) تفاوت دارد
ï دانش آموز را به سمت در ک موضوع و مفهوم سوق می دهد
ï معلم را از بدفهمی ها و ضعف های دانش آموز آگاه می کند
ï دانش آموز اندیشه خود را از طریق دریافت بازخوردهای معلم گسترش می دهد
ï مثال : به جای « آیا 7 عدد اول است؟» بپرسد : « چرا 7 عدد اول است؟»
تفاوت رویکرد سنتی پویا در سنجش وارزشیابی
اگر ما به کودکان خود به مانند « گیاهان » بیندیشیم، سنجش پایانی به مثابه اندازه گیری و بررسی این گیاهان است.این اندازه گیری برای مقایسه و یا تجزیه و تحلیل و ارزیابی وضعیت فعلی گیاه مناسب و معتبر است، ولی در رشد گیاه تاثیری ندارد. اما سنجش مستمر ،«سازنده» و رشد دهنده، فرایند جمع آوری اطلاعات از گیاه به هدف باغبانی کردن آن است. کود دادن ، هرس کردن ، علف های هرز را از آن دور کردن و انجام هر چه که باعث رشد گیاه شود.
ارزشیابی برای یادگیری ( ارزشیابی پویا ، رشد دهنده و توانمند ساز)
در این نوع ارزشیابی معلّم به دنبال اطلاعاتی است که براساس آن بتواند درباره بهبود فرایند یاددهی یادگیری دانشآموزان در کلاس تصمیمهای مناسب بگیرد. این نوع ارزشیابی برای تشخیص ضعف ها،قوت ها و مشکلات فرایند یادگیری و اصلاح و بهبود آن به کار میرود.مهم ترین ویژگی این نوع ارزشیابی،جهتگیری اصلاحی و درمانی آن است که درموقع مناسب به معلّم و دانشآموز این فرصت و امکان را میدهد که تغییرات مطلوب را در روند فعالیتهای خود،در راستای تحقق بهتر اهداف و انتظارات آموزشی به عمل آورد.
تغییر مقیاس کمّی به کیفی
در ارزشیابی کیفی و توصیفی، مقیاس ترتیبی جایگزین نمره می شود. این مقیاس کمتر ایجاد رقابت مینماید و انعطاف پذیری بیشتری دارد.
نکته مهم نکته مهم این که در حین فرآیند یاددهی یادگیری، دانشآموزان بازخورد ترتیبی(رتبه) یا فاصلهای( نمره) دریافت نمیکنند؛ زیرا تصور میرود که دریافت این نوع بازخوردها از سوی معلّم، فرآیند یادگیری دانشآموزان را سست مینماید. خلأ این نوع بازخوردها را بازخوردهای توصیفی، که بامعنا و مؤثرند، پر می کنند و دانشآموزان را در جهت شناخت وضعیت پیشرفت یادگیری خود قرار میدهند. آنان نیز از این طریق رهنمودهایی برای بهبود یادگیری دریافت میدارند.
این گزارش بر خلاف کارنامه ی کمّی که شامل فهرستی از نام دروس ونمره ها ست، گزارش پیشرفت تحصیلی دانشآموز را که شامل توصیفی از وضعیت وی است، به والدین بازخورد میدهد. هم چنین در این گزارش تنها به وضعیت درسی صرف توجه نمیشود، بلکه به ابعاد عاطفی، جسمانی و اجتماعی توجه می شود. در گزارش پیشرفت تحصیلی، والدین به روشنی درمی یابند که در چه بخش از انتظارات آموزشی، قوت و ضعف دارد
این گزارش بر خلاف کارنامه ی کمّی که شامل فهرستی از نام دروس ونمره ها ست، گزارش پیشرفت تحصیلی دانشآموز را که شامل توصیفی از وضعیت وی است، به والدین بازخورد میدهد. هم چنین در این گزارش تنها به وضعیت درسی صرف توجه نمیشود، بلکه به ابعاد عاطفی، جسمانی و اجتماعی توجه می شود. در گزارش پیشرفت تحصیلی، والدین به روشنی درمی یابند که در چه بخش از انتظارات آموزشی، قوت و ضعف دارد
v چگونه یاد میگیرند؟
v چگونه بهتر یاد میگیرند؟
مهارت های مختلف آنها چگونگی رشد می کنند؟
تفویض اختیار تصمیم گیری در باره ارتقا به معلم و مدرسه
در الگوی ارزشیابی کیفی و توصیفی به سبب این که اطلاعات جمعآوری شده متنوع اند و شامل دادههای کمّی و کیفی است، تحلیل و ترکیب این دادهها و تصمیم های آموزشی مبتنی بر آن، از جمله تصمیمگیری درباره ارتقا یافتن یا ارتقا نیافتن دانشآموزان به عهده ی معلّم و شورای مدرسه است. لذا اختیار تصمیمگیری به معلّم تفویض میشود، زیرا وی لایقترین فردی است که دربارهی دانشآموز میتواند تصمیم بگیرد. معلّم براساس شواهد گردآوری شده از فرآیند پیشرفت دانشآموز به دانشآموز اجازه ارتقا میدهد.
تغییر مقیاس فاصله ای به مقیاس ترتیبی
در کارنامه به جای نمره از (خیلی خوب ، خوب ، قابل قبول و نیاز به تلاش بیشتر) استفاده می شود
جایگزینی «چه یاد گرفتی؟ » به جای «چند گرفتی؟»
در حین تدریس بازخورد توصیفی ارائه می شود
تنوع به ابزارهای جمع آوری اطلاعات
1- شیوه ی سنتی
1-1) آزمون های مداد – کاغذی
2-1) پرسشهای کلاسی
2- طرح توصیفی
( باعث قضاوت واقعی تر از وضعیت یادگیری دانش آموز می شود )
1-1) پوشه کار
2-1) ثبت مشاهدات
3-1) تکالیف درسی
4-1) آزمون های عملکرد
5-1) چک لیست ها
تغییر در ساختار کارنامه
کارنامه ←« گزارش پیشرفت »
☺ کارنامه ی کمی ← کارنامه ی توصیفی
☺ توجه به ابعاد تحصیلی ، عاطفی ، جسمانی ، اجتماعی
☺ ارائه ی بازخورد مناسب به والدین از وضع کلی دانش آموز
بازخوردهای توصیفی
بازخوردهایی هستند با معنا و موثر ، که دانش آموزان را در جهت شناخت وضعیت پیشرفت یادگیری خود قرار می دهند و آنان همچنین از این طریق رهنمودهایی برای بهبود یادگیری دریافت می دارند. بازخوردهای توصیفی نظر و واکنش معلم ، نسبت به وضعیت یادگیری دانش آموزاست
باید بر انتظارات آموزشی و فعالیت دانش آموز متمرکز باشد
علاوه بر این که سطح دانش و مهارت دانش آموز را نشان می دهد، چگونگی ارتقاء دانش و مهارت رانیز نشان می دهد
ویژگی های فرایند بازخورد
1- پیوسته باشد ، در حین فرایند یادگیری 2-سودمند باشد ، ضعف و قوت را نشان دهد
3-منبع بازخورد متنوع باشد 4-توصیفی باشد ( ساده و قابل فهم )
دانش آموزان در طول سال در هیچ یک از آثار و فعالیت ها ،با رتبه ی (خیلی خوب و ... ) ارزشیابی نمی شوند و تنها معلم به آنها بازخورد توصیفی می دهد.
پس از بیان جملات انگیزشی ، فعالیت هایی که دانش آموز نیازمند انجام آنهاست، گوشزد کنید کلمات و جملات انتخابی برای بازخورد نباید به اعتماد به نفس دانش آموز خللی وارد کند
بازخورد هم باید به میزان موفقیت ها اشاره کند و هم دانش آموز را به ضعف های موجود در کارش آشنا کند
ویژگی های ارزشیابی توصیفی
1- پویایی
(به معنی رشد دهنده ، نه مکرر و تکرار شونده)
۞ مانند مربی ورزش که در حین آموزش خطاها و قوت ها را پیوسته بررسی می کند
۞ ارزشیابی برای یادگیری و در خدمت یادگیری
۞ مشارکت در رشد و توسعه یادگیری دانش آموز
۞ تاکید بر معیارها و میزان های موفقیت ( انتظارات آموزشی ) ٭
۞ تاکید بر بازخوردهای پیوسته
2- بازخورد
یعنی ارائه ی هر گونه اطلاعات از نتایج فعالیت یادگیری که شخص دریافت می کند.
بازخورد - روند یادگیری دانش آموز را سازماندهی می کند -روند یادگیری دانش آموز را سازماندهی می کند
3- کیفی بودن :
اطلاعات صرفاً کمی ( نمره) نیست
◘ تعدد ابزار در ارزشیابی
◘ تغییر نوع مقیاس در گزارش نهایی(انعطاف پذیری - شمول بیشتر از دانش آموزان در یک بخش - کاهش رقابت وحساسیت برای کسب نمره
1- عملکرد گرایی
در عمل چه تغییری کرده ،چه یاد گرفته است
آزمون های مداد - کاغذی اطلاعات دقیق و روشنی از یادگیری دانش آموزان نمی دهند
مثال: اجزای داستان شامل «آغاز ، تنه، پایان »
ارزشیابی از چگونگی به کارگیری دانشها ومهارتها«سطح کاربرد»
دانش آموز در عمل با ضعف ها و توانایی های خود آشنا می شود
2- فرایندی بودن
مدیریت یادگیری و مفهوم فراشناخت
فراشناخت : تفکر درباره ی تفکر ، آگاهی بر فرایندهای فکری خود ، چگونه می توانیم بهتر یاد بگیریم.
ارزشیابی معتبر به همراه آموزش معتبر امکان پذیر است .یعنی اول باید شیوه ی آموزش خود را اصلاح و معتبر سازیم ، بعد شیوه ی ارزشیابی را .
ویژگی های آموزش دارای اعتبار
1- آموزش باید با پژوهش همراه باشد 2- آموزش باید سعی در تلفیق دانش داشته باشد 3- ارزشیابی ارزشی بیش از موفقیت در جلسات امتحان داشته باشد 4- زندگی گروهی فرد را اصل قرار دهد
1- افراد را به یک فراگیر مادام العمر تبدیل کند
آموزش باید شیوه های یادگیری را به فراگیر بیاموزد تا خود در هر زمان که بخواهد ، آنچه را نیاز دارد بیاموزد ، بدون آنکه نیازمند آموزگاری باشد .
یکی از هدف های مهم آموزش ، به خصوص در دوره های آموزش عمومی، آموختن برای زیستن، برای در جمع زیستن و برای بهتر زیستن است. اگر آموزش در دوران تحصیل نتواند دانش آموز را در جهت حصول به ابزاری برای زندگی بهتر هدایت کند،در اعتبار آن آموزش باید شک کرد،زیرا یادگیری فرایندی است به اندازه ی تمام زندگی، هم در طول و هم در گوناگونی اش.» پیام یونسکو
پس ارزشیابی ای معتبراست که با هدف فوق سازگار باشد وگرنه مطرود است و باید اصلاح شود. هر سیاستی که برای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان گذاشته می شود، باید به معلم این امکان را بدهد که بتواند تصاویر واضح ، روشن و متحرکی از دانش آموزان نشان دهد. که در طی یک دوره ی تحصیلی و در فرایند آموزش با دقت و وضوحی بالا گرفته شده است و مراحل رشد آموزشی او را در فرایند آموش نشان می دهد. فقط آن نوع سنجشی که بتواند تصویری واضح و سه بعدی از رشد مهارت ها، توانایی ها، دانش و نگرش دانش آموز بدهد، قابل دفاع است.
هدف ارزشیابی
هدف ارزشیابی خدمت به آموزش است ، نه در کمین نشستن برای غافل گیر کردن دانش آموز و محک زدن او با معیار آنچه « نمی داند ». فرهنگ موفقیت را می توان با کاربرد روش صحیح در آموزش و ارزشیابی بر فضای کلاس غالب کرد.
بسیاری از معلمان نگران اتمام برنامه ی درسی خود هستند، که این امر باعث افت کیفی کار آنان می شود. برای رفع این نگرانی باید چاره اندیشی کرد تا کیفیت کار فدای کمیت آن نشود. باید دو یا سه ماه اول را صرف آموزش کیفی بدون توجه به کمیت آن نمود. و رغیت و میل به یادگیری و انگیزه و اعتماد به نفس را در آنان تقویت کرد که خودشان بدون کمک دیگران توان یادگیری را به دست خواهند آورد . این امر توان خود ارزیابی را نیز در دانش آموز تقویت می کند. و در پایان دو یا سه ماه تا حدودی توانایی آموزش به خود را پیدا می کنند.
ابزارهای جمع آوری اطلاعات در خصوص وضعیت تحصیلی و یادگیری دانش آموز
پوشه کار- مشاهده -آزمون عملکردی -خودسنجی -همسال سنجی -آزمونهای
مداد- کاغذی - چک لیست - تکالیف درسی
قبل از اینکه از هر کدام از ابزار های جمع آوری اطلاعات که نام برده شده استفاده کنیم باید این سه سئوال را مطرح کنیم 1-این ابزار چیست؟ 2-چرا باید از آن استفاده کرد؟ 3- چگونه باید از آن استفاده کرد؟
پوشه کارچیست ؟ مجموعه ای از مواد تولید شده از فعالیت های یادگیری دانش آموزان است که از یک دوره زمانی خاص بصورت هدفمند جمع آوری شده است ومانند آلبوم عکس رشد فرایند یادگیری میزان موفقیت تحصیلی را نشان می دهد( مانند تمرینات خوشنویسی) پوشه کار درواقع مستنداتی است که معلم و دانش آموزان از فعالیتهای یادگیری و موفقیت های دانش آموز در رسیدن به انتظارات آموزشی جمع آوری می کنند
سئوالات اساسی در مدیریت پوشه کار
1- تعیین هدف :هدف از پوشه کار چیست؟ هدف درست کردن انباری و ویترین نیست. فرمالیته و از روی عادت نباشد.
2- سازمان پوشه کار را تعریف کند. اینکه پوشه کار دارای چه بخشهایی باشد؟
3- محتوای پوشه کار چیست؟ چه چیزی را در پوشه کار بگذاریم؟َ @ نمی خواهیم خطاها را شمارش کنیم، می خواهیم موفقیت را نشان دهیم. فاصله فرد را از صفر در نظر می گیریم نه از بیست. چون منطق ارزشیابی توصیفی ، کمک به اعتماد به نفس دانش آموز است. تفسیر خطا می کنیم نه برجسته کردن خطا. حتی بایددر انتخاب آثار برای پوشه کار از دانش آموز نیز نظرخواهی می کنیم. زمانی که قرار است دانش آموز موردی از کارهای خود را برای نگهداری در پوشه کار انتخاب کند، فرصتی برای تمرین تصمیم گیری های آگاهانه و قضاوت مسئولانه پیدا می کند.
4- موادی که قرار است در پوشه کار قرار داده شوند، چه ویژگی باید داشته باشند؟
در انتخاب مواد برای پوشه کار گزینشی عمل کنید
قرار دادن بهترین آثاری که با اهداف ارزشیابی سازگار باشد. یعنی آثاری که بتواند از میزان ، نحوه و روند شکل گیری انتظارات آموزشی به معلم اطلاعاتی بدهد.
5- نحوه ی ارزشیابی یا ملاک های ارزشیابی پوشه کار چیست؟ از بعد خود پوشه کار:ترتیب و منظم بودن و از بعد تحقق انتظارات آموزشی
انتظارات آموزشی نتایجی هستند که از فعالیت یادگیری دانش آموز انتظار می رود. این انتظارات باید در عملکرد و یا محصولات یادگیری دانش آموز مشاهده شود. مشاهده ی این انتظارات بر اساس ملاک ها و نشانه ها ممکن است:
نکاتی ضروری در پوشه کار
1- مواد پوشه کار حتما تاریخ داشته باشند
2- مواد پوشه کار یادداشت و بازخورد کتبی داشته باشند
3- درهریادداشت ضعف وقوت کار و رهنمودهای مورد نیاز نوشته شود
4- می توان از نظرات خود دانش آموز در انتخاب مواد پوشه استفاده کرد
5- پوشه کار به رویت والدین برسد و آنها دیدگاههای خودشان را بنویسند
6- برای فعالیت های گروهی نیز می توان پوشه کار در نظر گرفت
7- در مورد کارهای دستی و... گزارش آن را در پوشه کار می آوریم
8- با توافق معلم و دانش آموز، دانش آموز می تواند موردی را از پوشه کار خارج کند و آن را تکمیل نماید ،چون هدف بهبود یادگیری است
9- دفتر تکالیف بخشی از پوشه کار است. و خود کتاب بنویسیم پوشه کار است
10- صاحب پوشه کار دانش آموز است و می توان در پایان سال تحصیلی( شهریورماه) پوشه کار را به وی داد
11- می توان پوشه کار را در مدرسه نگاه داشت تا به رویت معلم سال بعد برسد( به دور از پیش داوری ها)
نتیجه عملی پوشه کار: خود دانش آموز با بررسی پوشه کار، پیشرفت خود را مشاهده می کندو حالت انضباط دهی دارد و بهترین ابزار برای مطالعه رشد است.
هر سیاستی که برای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان گذاشته می شود، باید به معلم این امکان را بدهد که بتواند تصاویر واضح ، روشن و متحرکی از دانش آموزان نشان دهد. که در طی یک دوره ی تحصیلی و در فرایند آموزش با دقت و وضوحی بالا گرفته شده است و مراحل رشد آموزشی او را در فرایند آموش نشان می دهد.
فقط آن نوع سنجشی که بتواند تصویری واضح و سه بعدی از رشد مهارت ها، توانایی ها، دانش و نگرش دانش آموز بدهد، قابل دفاع است.
مشاهده
مشاهده :ملاحظه ی دقیق و هدفمند پدیده یا رویدادی است که در اطراف خود می بینیم . مشاهده طبیعی ترین و مفیدترین راه جمع آوری اطلاعات است. بسیاری از مشاهدات در حین عمل و فعالیت دانش آموز صورت می گیرد.(تذکر نقاط قوت و ضعف و ارائه بازخورد)
روش های ثبت مشاهده:
1- ساختارمند از پیش تعیین شده ← مانند چک لیست
2- مشاهده آزاد و باز← برای توصیف رفتار و رخدادی خاص ←( واقعه نگاری ) ← گزارش توصیفی از مشاهدات
ثبت مشاهدات را فقط معلم داشته باشد و حتی در اختیار مدیر هم قرار ندهد ، برخی چیزها نباید به والدین گفت.
برای واقعه نگاری یک دفترچه داشته باشیم، برای هر دانش آموز 3 صفحه اختصاص دهیم و مثل دفترچه تلفن انگشتی درست کنیم، مشاهدات را بنویسیم . رفتارهای خاص را می نویسیم ، هم رفتارهای مثبت و هم رفتارهای منفی را. ممکن است برای یک شاگرد در سال 15 مورد نوشته باشیم ، برای دیگری چیزی ننویسیم .
نکات مهم در واقعه نگاری : 1- دارای تاریخ ، زمان ، مکان ، توصیف عینی و تفسیر رویداد باشد.
2- تهیه دفترچه
3- اطلاعات حاصل در دسترس دیگران قرار نگیرد.
4- گزارش واقع بینانه باشد .( هم مثبت و هم منفی )
واقع نگاری : توصیف آنچه هست تفسیر آنچه مشاهده شده است توصیه یا پیشنهاد
چک لیست :
فهرستی از مفاهیم ، مهارت ها، فرایند هاو یا نگرش های ویژه ای که شما در نظر دارید حضور یا عدم حضور آن را ثبت کنید.
نکات اساسی در چک لیست
1- مشخص کردن هدف آموزشی یا انتظار آموزشی
2- نشانه های تحقق هدف را فهرست کنید.(گویه های چک لیست هم گویند)
3- تنها در مواردی که امکان استفاده از روشهای دیگر نیست برای ثبت شواهد یادگیری به چک لیست روی می آورند.
4- تعداد گویه ها حداکثر 12 مورد باشد.
5- گویه ها ساده و قابل فهم باشند.
6- برای ارزشیابی تکوینی یا تشخیصی می توان از چک لیست استفاده کرد
7- زمانی که دانش آموزان در حال فعالیت های یادگیری هستند ، می توان چک لیست ها را اجرا کرد. ( مدیریت زمان و بهره وری )
8- می تواند فرایندی و پایانی باشد.
9- در تحلیل موضوع به تمامی اجزا توجه کنیم. ملاک را از قبل به بچه ها بگوئیم و ارزیابی را بر اساس آن ملاک ها انجام دهیم.
10- ویژگی ها و ملاک ها ی مد نظر قابل مشاهده باشند.
11- عبارات چک لیست کوتاه باشند.
آزمون عملکردی چیست؟ آزمون بسیار معتبری است که تاکید بر فرایندهای یادگیری فراگیر دارد.
دلیل توجه به این آزمون :علاقه روز افزون به استفاده از اصول روانشناسی شناختی در کلاس درس و نیاز به پرورش فرایندهای عالی فکری و مهارت های تفکر انتقادی. (ثراندایک 1991)
نظام سنتی ارزشیابی با تاثیر از نظریه های یادگیری رفتاری ،مبتنی بر آزمون هایی است که سنجش فرد را می سنجد اما امروزه نظریه های شناختی یادگیری بر آموزش تاثیر گذاشته اند و مهارت های فکری پیچیده مورد توجه قرار گرفته است. امروزه توجه به این است که چگونه فراگیران دانش را تفسیر می کنند و به کار می گیرند تا مسائل پیچیده را حل کنند. انجام یک فعالیت مربوط به درس علوم ،
دفاع از شیوه ی حل مسئله ،برگزاری تئاتر دانش آموزای ، ارائه یک سخنرانی ،تولید یک روزنامه دیواری ،تعمیر قفل و دستگیره در کلاس ،
شرکت در ساختن یک قفسه ی کتاب برای کلاس نمونه هایی ازتکالیف عملکردی هستند.
چرا باید از آزمون عملکردی استفاده کنم؟
در فلسفه آموزش سازنده ،رشد دهنده و پویا ،مهمترین مسئله ،مشارکت دادن دانش آموز در تشکیل و تعیین هدف فعالیت هایی است که در فرایند یادگیری او به کار گرفته است می شود.
(جان دیویی 1983)
تلفیق تکالیف علمی در برنامه ی آموزشی دانش آموز و تبدیل او به یک (فراگیر فعال) باعث می شود تا رغبت و انگیزه لازم برای مشارکت در فرایند یادگیری را پیدا کند.
آزمون های عملکردی به خوبی می تواند ضعف آزمون های رایج مداد – کاغذی را بپوشاند و از میزان تحقق اهداف مهارتی و عمق یادگیری دانش آموزان تا سطح کاربرد در عمل به معلم اطلاعاتی را بدهد.
ارزشیابی عملکردی ،آنگونه ارزشیابی است که دانش آموزان با انجام فعالیتی چیزی را تولید می نمایند و یا نشان می دهند در عمل به چه میزان مهارت و درکی از یک موضوع رسیده اند. در آزمون های عملکردی مردودی نداریم.
در آزمون عملکردی تلاش دانش آموز بیشتر از نتیجه کار مورد اهمیت است.
انواع و اشکال آزمون های عملکردی
1- آزمون عملکردی کتبی: مثل ارائه گزارش توسط دانش آموز ،رسم نقشه، نوشتن داستانی کوتاه، رسم نمودار ستونی براساس اطلاعات داده شده.
2- آزمون شناسایی: پیدا کردن اشکال در یک مدار الکتریکی – تشخیص درست حل یک مسئله ریاضی
3- آزمون عملکردی نمونه کار: دانش آموز حاصل فعالیت عملی خود را ارائه می دهد. مثلاً ساختن مکعب – جمع آوری اطلاعاتی در مورد موضوع خاصی وطبقه بندی آن در جداول، آزمون رانندگی اتومبیل. (نزدیک ترین روش سنجش به عملکرد واقعی است .)
3- آزمون عملکردی شبیه سازی شده :مثلاً انجام فعالیتی در شرایط غیر واقعی ،نامه نوشتن و ارسال آن و اجرای نمایش آن در کلاس . شیوه کمک به مصدوم ،انجام تنفس مصنوعی روی یک مصدوم(در موقعیت خیالی یا شبیه سازی شده همان اعمالی را انجام دهند که در موقعیت های واقعی ضروری اند.)
عناصر و مراحل آزمون های عملکردی :
1- تعیین هدف: اهداف آموزشی مورد نظر تعریف شود . توانایی محاسبه مساحت مربع یا مستطیل .
2- تعیین فعالیت : فعالیت متناسب با هدف را مشخص کنیم .یعنی فعالیتی که نشان دهنده تحقیق هدف مورد نظر باشد.مثلاً اندازه گیری مساحت زمین بازی در حیاط مدرسه به وسیله متر.
3- دانش آموز دانش پیش نیاز فعالیت مورد نظر را قبلاً کسب کرده باشد. در مثال فوق: با مفاهیم طول ،عرض ، متر و سطح آشنا باشد.
4- دانش آموز دانش واطلاعاتی لازم را برای انجام آزمون فراگرفته باشد. مثلاً مساحت مستطیل و فرمول آن را بلد باشد.
5- فرآیند اجرا برای دانش آموز به دقت و گام به گام توضیح داده شود.
الف)مشخص کردن مواد و وسایل مورد نیاز برای دانش آموز جهت اجرای آزمون.
ب)روش ارزشیابی ،ملاک ها و معیارهای محصول نهایی فعالیت یادگیری را برای دانش آموزان بگوئیم.
برای مثال فوق:1- شکل قطعه زمین به درستی رسم شده باشد.
2- اندازه های طول و عرض در کنار آن نوشته شده باشد.
3- محاسبه ها زیر شکل نوشته شده باشد و درست باشند.
نکته: می توان ملاک های فوق را به صورت چک لیست طراحی کرد.
تفاوت آزمون عملکردی با تکالیف:
هدف در آزمون عملکردی ← آزمودن دانش و مهارت های کسب شده دانش آموزان است.
هدف در تکالیف ← توسعه و بهبود دانش و مهارت های دانش آموزان است .
شباهت : ← هر دو به توسعه مهارت دانش آموزان منجر می شود.
خود سنجی :
مهارت مهمی برای زندگی است که کودکان با استفاده از آن زندگی خود را بهبود می بخشند. تزکیه نفس
محاسبه نفس : حاسبوا قبل ان تحاسبوا مراقبه نفس از مهارت و خصوصیاتی است که به عنوان شعارهای دین اسلام با انجام خود سنجی در شخصیت فرد شکل می گیرد .و اثار تربیتی و اخلاقی مثبتی را به همراه خواهد داشت وموجب افزایش اعتماد به نفس و مسئولیت پذیری ،در یادگیری خواهد شد. بنابر این باید شرایط لازم و مناسب را برای این کار در فضای روانی کلاس فراهم نمود. فلذا بهتر است معلم بر خود سنجی ها نظارت داشته باشد. ابزار خود سنجی را زمانی باید به کار گرفت که معلم نیاز می بیند دانش آموز باید نسبت به یادگیری اش خود آگاهی بیشتری پیدا کند.دانش آموزان از معیارها و ملاک های کار و فعالیت مورد ارزشیابی آگاهی داشته باشد یعنی بچه ها بدانند براساس چه ملاکی خودشان راارز یابی کنند بنابر این شرایط روانی کلاس باید طوری باشد که دانش آموز در ارزشیابی از کار خود شان احساس آزادی کنند .(ایجاد فضایی اعتماد) و عدم ترس ودغدغه از مواخذه شدن ← منجر به اظهار نظر واقع بینانه می شود.
از نتایج این ارزشیابی بیشتر در بهبود فرآیند یادگیری استفاده شود در گزارش پایانی .
خود سنجی نیاز به آموزش و تمرین دارد.
راههای انجام خود سنجی:
- براساس چک لیست
- براساس پوشه کار
- براساس تکالیف
- استفاده از جملات نیمه تمام
- استفاده از توصیف کامل
همسال سنجی :
- ریشه در فرهنگ اسلامی دارد .(المومن مراه المومن)
- آموزش کودک به کودک . آموزش همسالان
- آثار تربیتی و اخلاقی دارد . موجب افزایش اعتماد به نفس و مسئولیت پذیری می شود.
تعریف: ارزشیابی دانش آموز از عملکرد و فعالیت های یادگیری همسالانش
- باعث رشد خود آگاهی دانش آموز می شود.
- هنگام داوری درباره عملکرد دانش آموز دیگر احساس مسئولیت می کند که داوریش دقیق شود.
- بررسی عملکرد همسال ،خود یک فعالیت سازنده و رشد دهنده است.
- ایجاد فضایی که در آن ارزش های اخلاقی مورد توجه و اعتبار بوده و همه افراد پایبند به آنند.
- مشخص کردن معیارهای و ملاک ها
- ایجاد شرایطی که دانش آموز احساس کند در همسال سنجی،در واقع کار خودش را ارزشیابی می کند باعث کاهش سو گیری می شود یعنی احساس کند همان گونه که دیگر ان را ارزشیابی می کند ،خودش نیز ارزشیابی می شود.
- نتایج ارزشیابی را با جملات توصیفی باز خورد دهند.
تکالیف درسی :
هد ف ← فراهم کردن موقعیت هایی جهت تقویت وبسط دانش ها و مهارت های خود که می تواند در کلاس درس ،مدرسه ،کارگاه و یا در منزل باشد.
- در هنگام ارائه تکلیف مستقیماً قصد ارزشیابی نداریم ولی محصول فعالیت منبع مناسبی برای کسب اطلاعات از وضعیت یادگیری دانش آموز است.
- تکالیف درسی همراه با ارائه بازخورد توصیفی باشد.
- بین باز خورد و تکلیف ارتباط وجود دارد . (اشاره به دو بخش مهم در بازخورد و تحلیل قوت و ضعف)
- یکی از بخشهای مهم هر رهنمود در باز خورد، طراحی و تهیه تکالیف مناسب است جهت کاهش خطاها.
- طراحی تکلیف ،طراحی یک فرصت یادگیری برای دانش آموزانی است که نیاز ویژه آموزشی دارند.
دسته بندی تکالیف از نظر تعداد دانش آموزان :
- تکالیف عمومی : برای تمامی دانش آموزان .
- تکالیف گروهی:
- تکالیف انفرادی: با توجه به تفاوت های فردی
انواع تکالیف از نظر محتوا
الف) تکالیف تمرینی : قدیمی ترین و رایج ترین نوع است . همان مشتق های قدیمی .با هدف تثبیت یادگیری به شیوه تکرار و تمرین.
ب) تکالیف آماده سازی و آمادگی : برای درسهایی که قرار است تدریس شود. مثلاً در مورد گیاهان
ج) تکالیف بسطی و امتدادی : با هدف توسعه دانش و مهارت دانش آموزتهیه می شود. کارهای پروژه ای مطالعه، کتاب در مورد سنگ ها و ارائه گزارش آن
د)تکالیف خلاقیتی : با هدف وادار کردن دانش آموزان در استفاده ازراه و روش جدید برای حل مسئله و کارها.
تکلیف مداخلاتی است که معلم انجام می دهد تا حوزه مجاور رشد را گسترش دهد.
حوزه مجاور رشد می گوید انسان هسته اولیه رشد را دارد .محیط آموزشی تأثیراتی را در آن رشد ایجاد می کند که باعث می شود رشد از حالت طبیعی خارج شود و وسعت یابد. یعنی اگر نمره اش 100 بوده و با ارائه آموزش و مداخلات می شود 120 ، این فاصله 20 تایی می شود حوزه مجاور رشد.
هم دانش آموز ضعیف تکلیف ویژه دارد ،هم دانش آموز قوی.
حسن کار: افراد ضعیف تر با حمایت های معلم عقب نمی افتد و بهره بیشتری می برند.
آزمون های مداد – کاغذی
نکات مهم :
1- اطلاعات حاصل از اجرای این آزمون ها باید با اطلاعات بدست آمده از ابزار های دیگر ترکیب شود.
2- نتایج حاصله از این آ زمون ها، بصورت توصیفی باز خورد داده شود.
شیوه های مختلف برای اجرای آزمونهای مداد - کاغذی
آزمون در خانه
آزمون و کتاب باز
آزمون گروهی
انواع بازخورد
رسمی : مثل چک لیست ها، توصیه های ثبتی معلم
غیر رسمی : مثل صحبت های شفاهی معلم در حین کار
جمعی
فردی
تکوینی
پایانی
بازخورد دانش آموزان به معلم
بازخورد دانش آموز به همسالان
بازخورد دانش آموز به خود * ← « خود ارزشیابی»
منابع بازخورد معلم چیست ؟
معلم بازخوردهایش را برچه اساسی ارائه می کند: معلم بازخودهای خود را در فعالیت های که در پوشه کار قصد دارد نگهداری کند در تکالیف وفعالیت ها در مشاهدات حین فعالیت های یادگیری و هنگام تحلیل آزمون ها:عملکردی و مدادی- کاغذی
اولین نفری باشید که نظر میدهد!